Cultural Atlas เว็บไซต์ที่ช่วยให้เข้าใจคนต่างวัฒนธรรมในออสเตรเลีย

เวลาเราพูดถึงการมาใช้ชีวิตในออสเตรเลีย หลายคนอาจนึกถึงการเรียนรู้ว่า “คนออสซี่เป็นยังไง” แต่พอมาอยู่ที่นี่จริง ๆ เราจะพบว่าคนที่เราเจอในแต่ละวันไม่ได้มีแค่คนที่เติบโตมากับวัฒนธรรมออสเตรเลียเท่านั้น เพื่อนร่วมงานของเราอาจโตที่อินเดีย หัวหน้าอาจมาจากอังกฤษ เพื่อนบ้านอาจเป็นครอบครัวจากเวียดนาม ลูกค้าอาจมีพื้นเพจากจีน เลบานอน หรืออิตาลี และคนที่เราเดตหรือใช้ชีวิตคู่ด้วยก็อาจเติบโตมาในวัฒนธรรมที่แตกต่างจากเราโดยสิ้นเชิง

เรื่องเหล่านี้เป็นเรื่องธรรมดามากของการใช้ชีวิตในประเทศที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรมอย่างออสเตรเลีย และบางครั้งความไม่เข้าใจกันเล็ก ๆ ที่เกิดขึ้นระหว่างคนอาจไม่ได้มาจากว่าใคร “แปลก” หรือใคร “เสียมารยาท” แต่อาจเป็นเพราะเราทั้งสองคนเติบโตมากับความเข้าใจว่าอะไรคือเรื่องปกติที่ไม่เหมือนกัน

วันนี้ ThaisInTown เลยอยากแนะนำเว็บไซต์หนึ่งที่น่าเก็บไว้เป็น reference โดยเฉพาะสำหรับคนไทยที่ใช้ชีวิต ทำงาน หรือสร้างความสัมพันธ์กับผู้คนจากหลากหลายวัฒนธรรมในออสเตรเลีย

Cultural Atlas

Cultural Atlas เป็นเว็บไซต์ที่รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับวัฒนธรรมของผู้คนจากหลายประเทศทั่วโลก ไม่ว่าจะเป็นค่านิยม วิธีสื่อสาร ความสัมพันธ์ในครอบครัว มารยาททางสังคม ศาสนา ไปจนถึงวัฒนธรรมในการทำงาน จุดประสงค์ไม่ได้มีไว้เพื่อบอกว่า “คนประเทศนี้เป็นแบบนี้” แต่เพื่อให้เราได้เห็นบริบทที่คนจากแต่ละวัฒนธรรมอาจเติบโตและคุ้นเคยมา

โครงการ Cultural Atlas เริ่มขึ้นในออสเตรเลียตั้งแต่ปี 2016 โดยมีเป้าหมายเพื่อส่งเสริมความเข้าใจระหว่างผู้คนจากต่างวัฒนธรรม และช่วยให้คนสามารถอยู่และทำงานร่วมกันได้ดีขึ้นในสังคมที่มีความหลากหลายอย่างออสเตรเลีย เนื้อหาของเว็บไซต์เกิดจากการทำงานร่วมกันระหว่างนักวิจัย บรรณาธิการ และสมาชิกจากชุมชนหลากหลายวัฒนธรรมในออสเตรเลีย

อีกอย่างที่ทำให้เว็บไซต์นี้น่าสนใจคือที่มาของโครงการ Cultural Atlas ถูกพัฒนาขึ้นโดย SBS, International Education Services (IES) และ Multicultural NSW ซึ่ง Multicultural NSW เป็นหน่วยงานของรัฐบาลรัฐนิวเซาท์เวลส์

บางครั้งสิ่งที่ไม่เข้าใจกัน ไม่ได้อยู่ที่ภาษา

ลองนึกถึงสถานการณ์ง่าย ๆ อย่างเพื่อนร่วมงานคนหนึ่งพูดกับเราตรงมากจนเรารู้สึกว่าแรงไปหรือเปล่า ขณะที่อีกคนแทบไม่พูดอะไรในที่ประชุม ทั้งที่เรารู้ว่าเขามีความคิดเห็น บางคนเรียกผู้จัดการด้วยชื่อเล่นและพูดกับหัวหน้าเหมือนเพื่อน ขณะที่อีกคนให้ความสำคัญกับตำแหน่งและลำดับอาวุโสมากกว่า

หรือถ้าเป็นเรื่องความสัมพันธ์ ความต่างทางวัฒนธรรมก็อาจปรากฏในเรื่องที่เราไม่เคยคิดมาก่อน เช่น สำหรับคนหนึ่ง การพาแฟนไปเจอครอบครัวอาจเป็นเรื่องใหญ่มากและมีความหมายถึงความจริงจังของความสัมพันธ์ ขณะที่สำหรับอีกคนอาจเป็นเรื่องปกติที่ไม่ได้มีความหมายพิเศษขนาดนั้น บางครอบครัวอาจคาดหวังให้ลูกปรึกษาพ่อแม่ก่อนตัดสินใจเรื่องสำคัญ ขณะที่อีกฝ่ายอาจเติบโตมากับแนวคิดว่าความสัมพันธ์เป็นเรื่องระหว่างคนสองคนเป็นหลัก

แม้แต่เวลามีปัญหากัน คนหนึ่งอาจอยากพูดให้เคลียร์ทันที เพราะมองว่าการสื่อสารตรง ๆ คือความจริงใจ แต่อีกคนอาจต้องการเวลาก่อน หรือคุ้นเคยกับการหลีกเลี่ยงการพูดตรง ๆ เพื่อไม่ให้เกิดความขัดแย้ง ถ้าเราไม่รู้ว่าความแตกต่างบางส่วนอาจมีรากมาจากวิธีที่แต่ละคนถูกเลี้ยงดูมา เราก็อาจตีความว่าอีกฝ่าย “ไม่แคร์” “ไม่เปิดใจ” หรือ “พูดแรง” ทั้งที่ในมุมของเขา เขาอาจกำลังทำสิ่งที่รู้สึกว่าเป็นเรื่องปกติและเหมาะสมที่สุดแล้ว

เรื่องเล็ก ๆ อย่างการสบตา การปฏิเสธ การตรงต่อเวลา การคุยเรื่องส่วนตัวในที่ทำงาน วิธีเรียกผู้ใหญ่ หรือการแสดงความรัก ก็อาจถูกมองต่างกันในแต่ละวัฒนธรรม สิ่งเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าฝ่ายหนึ่งถูกและอีกฝ่ายผิด แต่หลายครั้งเราเพียงแค่เรียนรู้มาต่างกันว่าอะไรคือสิ่งที่เหมาะสม

แล้ว Cultural Atlas เอาไปใช้ยังไง?

สิ่งที่ผมชอบเกี่ยวกับ Cultural Atlas คือเราไม่จำเป็นต้องนั่งอ่านเว็บไซต์ทั้งหมดเหมือนอ่านหนังสือ แต่สามารถใช้เป็นเหมือนจุดเริ่มต้นเวลาที่เราเจอกับคนหรือสถานการณ์ที่ไม่คุ้นเคย

สมมติว่าเราเพิ่งเริ่มทำงานกับเพื่อนร่วมงานจากประเทศที่เราไม่เคยมีโอกาสรู้จักวัฒนธรรมมาก่อน หรือกำลังเริ่มคบหากับคนที่เติบโตมาในอีกประเทศหนึ่ง เราสามารถลองค้นหาประเทศนั้นใน Cultural Atlas แล้วดูว่ามีบริบทอะไรที่น่าสนใจบ้าง ไม่ว่าจะเป็นวิธีการสื่อสาร มารยาททางสังคม บทบาทของครอบครัว ค่านิยมพื้นฐาน หรือวัฒนธรรมการทำงาน

ในเรื่องความสัมพันธ์ เว็บไซต์ลักษณะนี้อาจไม่ได้ให้คำตอบว่าเราควรจัดการกับแฟนอย่างไร แต่ช่วยให้เราเริ่มเห็นว่าบางความต่างอาจไม่ได้เกิดจากบุคลิกของอีกฝ่ายเพียงอย่างเดียว เช่น วิธีพูดเรื่องเงิน ความสัมพันธ์กับครอบครัว การให้พื้นที่ส่วนตัว การแสดงอารมณ์ หรือความคาดหวังเกี่ยวกับอนาคต สิ่งเหล่านี้อาจได้รับอิทธิพลจากทั้งครอบครัวและวัฒนธรรมที่แต่ละคนเติบโตมา

จุดประสงค์ไม่ใช่เพื่อให้เราอ่านแล้วสรุปทันทีว่า “อ๋อ คนจากประเทศนี้เป็นแบบนี้” แต่เพื่อให้เรามีข้อมูลตั้งต้นบางอย่างก่อนที่จะมองทุกอย่างผ่านมุมมองหรือมาตรฐานที่เราคุ้นเคยเพียงอย่างเดียว

ใช้เป็นข้อมูลประกอบ สำหรับทำความเข้าใจวัฒนธรรม

ตรงนี้สำคัญมาก เพราะ Cultural Atlas เองก็ระบุไว้ว่าข้อมูลทางวัฒนธรรมไม่สามารถนำไปใช้กับทุกคนในวัฒนธรรมนั้นได้ และไม่ควรใช้เพื่อคาดเดาพฤติกรรมของใครเพียงเพราะประเทศที่เขาเกิด

คนสองคนที่เกิดในประเทศเดียวกันอาจแตกต่างกันมากจากอายุ ครอบครัว ศาสนา เชื้อชาติ เมืองที่เติบโต การศึกษา ประสบการณ์ชีวิต หรือระยะเวลาที่อาศัยอยู่ในประเทศอื่น ๆ และในความเป็นจริง คนจำนวนมากก็ไม่ได้มี cultural identity แค่แบบเดียว

เพราะฉะนั้น ถ้าเราเปิดหน้า Japanese Culture แล้วคิดทันทีว่า “คนญี่ปุ่นทุกคนเป็นแบบนี้” หรือเปิด Indian Culture แล้วคิดว่า “คนอินเดียทุกคนต้องคิดแบบนี้” เราก็อาจกำลังเปลี่ยนเครื่องมือสำหรับทำความเข้าใจให้กลายเป็น stereotype โดยไม่รู้ตัว

เรื่องนี้ยิ่งสำคัญเวลาพูดถึง partner เพราะเราไม่ควรเอาสิ่งที่อ่านมาใช้เป็นคำอธิบายแทนตัวเขา ถ้าอีกฝ่ายทำบางอย่างแล้วเราไม่เข้าใจ เราไม่ควรสรุปทันทีว่า “เพราะคนประเทศนี้เป็นแบบนี้” แต่ใช้ข้อมูลเหล่านี้เป็นเพียงจุดเริ่มต้นในการตั้งคำถามและพูดคุยกันมากกว่า

สุดท้ายแล้ว วัฒนธรรมช่วยให้เราเข้าใจ บริบท แต่ไม่ได้อธิบาย ตัวตนทั้งหมด ของใครคนหนึ่ง

ลองอ่านเรื่องคนไทยก่อนก็ได้

อีกวิธีหนึ่งที่น่าสนใจคือก่อนจะไปอ่านวัฒนธรรมของคนอื่น ลองเปิดหน้า Thai Culture ของ Cultural Atlas ดูก่อน

เราน่าจะเจอทั้งหัวข้อที่อ่านแล้วรู้สึกว่า “จริง คนไทยเป็นแบบนี้เยอะเหมือนกัน” และบางข้อที่อ่านแล้วอาจคิดว่า “ไม่เห็นเหมือนเราเลย” ซึ่งนั่นเป็นตัวอย่างที่ดีมากว่าการอธิบายวัฒนธรรมหนึ่ง ๆ ไม่สามารถครอบคลุมคนทุกคนได้

แม้แต่คำว่า “คนไทย” เองก็ยังมีความหลากหลายมาก คนต่าง generation อาจมองเรื่องลำดับอาวุโสไม่เหมือนกัน คนที่เติบโตในครอบครัวหนึ่งอาจมีค่านิยมต่างจากอีกครอบครัว หรือคนไทยที่ใช้ชีวิตในหลายประเทศก็อาจได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมอื่นเพิ่มเข้ามา

ถ้าเรามี partner จากต่างวัฒนธรรม การลองเปิด Thai Culture ให้อีกฝ่ายอ่านก็อาจสนุกเหมือนกัน เพราะบางครั้งเราเองก็ไม่เคยคิดว่าสิ่งที่เราทำเป็นประจำอาจดูแปลกในสายตาคนอื่น เช่น ความใกล้ชิดกับครอบครัว วิธีเรียกผู้ใหญ่ หรือการพยายามหลีกเลี่ยงความขัดแย้งบางอย่าง

การลองอ่านวัฒนธรรมของตัวเองผ่านสายตาคนนอกจึงช่วยเตือนเราด้วยว่า เวลาเราอ่านวัฒนธรรมของคนอื่น เราก็ควรอ่านด้วยความระมัดระวังแบบเดียวกัน

จาก “ทำไมเขาเป็นแบบนี้?” ลองเปลี่ยนเป็น “มีอะไรที่เรายังไม่เข้าใจหรือเปล่า?”

สำหรับผม ประโยชน์ที่ดีที่สุดของ Cultural Atlas อาจไม่ใช่การทำให้เรารู้รายละเอียดเกี่ยวกับทุกวัฒนธรรม แต่คือการช่วยเปลี่ยนวิธีตั้งคำถามเวลาที่เราเจอกับความแตกต่าง

แทนที่จะคิดทันทีว่า “ทำไมเขาพูดแบบนี้?” “ทำไมแฟนเราถึงมองเรื่องนี้ต่างจากเรา?” หรือ “คนประเทศนี้เป็นแบบนี้เหรอ?” เราอาจลองถามตัวเองเพิ่มอีกหนึ่งคำถามว่า “มีบริบทอะไรที่เราอาจยังไม่เข้าใจหรือเปล่า?”

คำถามนี้ไม่ได้หมายความว่าเราต้องเห็นด้วยหรือยอมรับทุกพฤติกรรมเพียงเพราะมันอาจเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรม และวัฒนธรรมก็ไม่ควรถูกใช้เป็นข้ออ้างสำหรับพฤติกรรมที่ทำร้ายหรือไม่เคารพอีกฝ่าย แต่ในหลายสถานการณ์ การเข้าใจบริบทมากขึ้นอาจช่วยให้เราเริ่มบทสนทนาได้ดีขึ้น แทนที่จะรีบสรุปเจตนาของอีกคนจากมาตรฐานของตัวเอง

โดยเฉพาะในออสเตรเลียที่วันหนึ่งเราอาจนั่งประชุมโต๊ะเดียวกับคนที่เติบโตมาในหลายประเทศ กลับบ้านไปหาคู่ชีวิตที่มีอีก cultural background หนึ่ง และสุดสัปดาห์ไปเจอกลุ่มเพื่อนที่มาจากอีกหลายที่ เราไม่จำเป็นต้องรู้ทุกอย่างเกี่ยวกับทุกวัฒนธรรม แต่การมี resource ที่สามารถกลับไปเปิดดูเมื่อสงสัย อย่างน้อยก็ช่วยให้เราไม่ต้องเริ่มต้นจาก assumption ของตัวเองทุกครั้ง

มาอยู่ออสเตรเลีย เราไม่ได้เรียนรู้แค่วัฒนธรรมออสเตรเลีย

เวลาเราพูดถึงการ “ปรับตัวเข้ากับสังคมออสเตรเลีย” บางทีเราอาจเผลอนึกว่ามันหมายถึงการเรียนรู้ว่าจะอยู่กับคนออสซี่อย่างไร แต่สังคมออสเตรเลียที่เราใช้ชีวิตอยู่จริง ๆ มีความหลากหลายกว่านั้นมาก

ส่วนหนึ่งของการใช้ชีวิตที่นี่อาจเป็นการเรียนรู้วัฒนธรรมออสเตรเลีย แต่ในขณะเดียวกันก็เป็นโอกาสให้เราได้พบและเรียนรู้วิธีคิดจากคนที่เติบโตมาในอีกหลายวัฒนธรรมด้วย ไม่ว่าจะเป็นเพื่อน เพื่อนร่วมงาน เพื่อนบ้าน หรือคนที่เราเลือกจะสร้างชีวิตร่วมกัน

เราอาจไม่ได้เข้าใจทุกอย่างทันที อาจตีความผิดบ้าง และบางครั้งสิ่งที่เราคิดว่าเป็นเรื่องของวัฒนธรรมก็อาจเป็นเพียงนิสัยส่วนตัวของคนคนนั้น ซึ่งก็เป็นเรื่องปกติ

สิ่งสำคัญอาจไม่ใช่การพยายามจำว่าแต่ละชาติเป็นอย่างไร แต่คือการเริ่มตระหนักว่าสิ่งที่เราเรียนรู้มาตลอดชีวิตว่า “ปกติ” อาจไม่ได้เป็นสิ่งปกติสำหรับทุกคน และสิ่งที่คนอื่นทำแล้วดูแปลกสำหรับเรา ก็อาจเป็นเรื่องธรรมดามากในบริบทที่เขาเติบโตมา

ถ้าวันหนึ่งคุณต้องทำงาน เรียน อยู่ร่วม หรือสร้างความสัมพันธ์กับใครจากวัฒนธรรมที่ไม่คุ้นเคย ลองเก็บ Cultural Atlas ไว้เป็นอีกหนึ่ง reference ดูครับ ไม่ใช่เพื่อให้เว็บไซต์บอกเราว่า “คนคนนั้นเป็นใคร” แต่เพื่อช่วยให้เรามีบริบทมากขึ้น ก่อนที่เราจะตัดสินว่าเขาเป็นใคร